Tiếp kiến chung 3/6/2026

Trước khi Đức Thánh Cha bắt đầu bài giáo lý, cộng đoàn cùng nghe đoạn Tin Mừng theo Thánh Luca (24,28-31)

Khi gần tới làng họ muốn đến, Đức Giêsu làm như còn phải đi xa hơn nữa. Họ nài ép Người rằng: “Mời ông ở lại với chúng tôi, vì trời đã xế chiều, và ngày sắp tàn.” Bấy giờ Người mới vào và ở lại với họ. Khi đồng bàn với họ, Người cầm lấy bánh, dâng lời chúc tụng, và bẻ ra trao cho họ. Mắt họ liền mở ra và họ nhận ra Người, nhưng Người lại biến mất.

Và Đức Thánh Cha bắt đầu bài giáo lý.

 Anh chị em thân mến,

Tiếp tục loạt bài giáo lý về Hiến chế Sacrosanctum Concilium của Công đồng, chúng ta hãy dừng lại để suy tư về một số yếu tố cốt yếu của phụng vụ thánh, đó là nghi lễ, dấu chỉ và biểu tượng.

Công đồng Vatican II, khi trân trọng tiếp nhận công trình quý báu của Phong trào Phụng vụ, đã giúp chúng ta tái khám phá một chân lý rất sống động trong ý thức của Giáo hội cổ xưa và trong giáo huấn của các Giáo phụ. Các nghi thức của phụng vụ Kitô giáo không phải là lớp áo bên ngoài của mầu nhiệm bí tích, cũng không phải là một tập hợp các nghi lễ tùy tiện, nhưng là sự trung gian của Giáo hội, qua đó ân ban của Thiên Chúa đến với chúng ta. Chính vì thế, Công đồng mời gọi hiểu Mysterium fidei, Mầu nhiệm đức tin, được thực hiện trong phụng vụ qua các nghi lễ và lời nguyện (x. SC, 48).

Không tham dự Phụng vụ cách thụ động

Nghi lễ đem lại hình thức cho hành động phụng vụ và, qua hành động ấy, cho chính đời sống của chúng ta, làm nảy sinh nơi chúng ta một cảm thức thiêng liêng giúp chúng ta có khả năng nếm cảm sự hiện diện của Thiên Chúa nhờ Đức Giêsu Kitô. Dĩ nhiên, điều này xảy ra khi chúng ta không đứng ngoài hay chỉ là những khán giả lặng thinh (x. ibid.) đối với phụng vụ, nhưng tham dự vào đó với toàn thể con người mình, thân xác, trí tuệ và con tim, vâng theo lệnh truyền của Chúa. Nhờ nghi thức thánh, chúng ta được đào luyện để lắng nghe Lời Chúa, dâng lời tạ ơn và thờ phượng, chia sẻ huynh đệ và hiệp thông trong Giáo hội. Chúng ta khám phá mình là một cộng đoàn gồm nhiều khuôn mặt khác nhau, được quy tụ trong cùng một đức tin.

Nghi lễ phụng vụ đưa chúng ta trở về với điều cốt yếu

Nghi lễ đưa chúng ta tham gia vào một chuỗi các cử chỉ và lời nguyện đã được xác định rõ ràng, đôi khi có thể đi ngược lại khuynh hướng tự phát cá nhân của chúng ta. Tuy nhiên, các quy luật của nghi lễ không phải là trói buộc sự tự do trong các khuôn mẫu. Trái lại, với sự tiết độ trang nghiêm trong nhịp điệu của mình, nghi lễ làm gián đoạn những hoạt động cuồng nhiệt, đưa chúng ta trở về với điều cốt yếu. Nhờ đó, chúng ta khám phá một chiều kích khác của hành động, không bị chi phối bởi các tính toán về năng suất, và một kinh nghiệm khác về thời gian và không gian. Trong nghi lễ, chúng ta cảm nghiệm một tinh thần vô vị lợi, tìm thấy một khoảng dừng làm tái sinh con tim, nhận ra rằng mình được ân sủng Thiên Chúa đi bước trước, và học sống trong một nhịp điệu được Chúa Thánh Thần cư ngụ.

Trong phụng vụ, “việc thánh hóa con người được biểu thị bằng các dấu chỉ khả giác"

Ngữ pháp của nghi lễ được dệt nên bằng những dấu chỉ và biểu tượng riêng của phụng vụ. Trong phụng vụ, như Công đồng khẳng định, “việc thánh hóa con người được biểu thị bằng các dấu chỉ khả giác và được thực hiện theo cách riêng của từng dấu chỉ” (SC, 7). Sách Giáo lý của Giáo hội Công giáo đào sâu giá trị của các dấu chỉ này, khi nhắc rằng “ý nghĩa của chúng trong công trình tạo dựng và trong nền văn hóa của nhân loại được xác định rõ hơn trong các biến cố của Giao ước Cũ và được mạc khải trọn vẹn nơi con người và công trình của Đức Kitô” (số 1145). Dấu chỉ nước là một ví dụ tiêu biểu: từ khởi nguyên của công trình tạo dựng đến trận lụt hồng thủy, từ cuộc vượt qua Biển Đỏ đến sông Giođan, cho đến nước chảy ra từ cạnh sườn Đức Kitô và trở thành dấu chỉ bí tích của việc được dìm vào trong cái chết và sự phục sinh của Người.

Tầm quan trọng của các “dấu chỉ” và “biểu tượng”

“Dấu chỉ” và “biểu tượng” là những thuật ngữ thường được dùng như những từ đồng nghĩa. Thực ra, một dấu chỉ mang tính biểu tượng khi nó có khả năng quy chiếu không chỉ đến một ý tưởng, nhưng đến cả một hệ thống ý nghĩa và giá trị. Chẳng hạn, khi chúng ta được rảy nước thánh, ý thức về ân ban đã lãnh nhận trong Bí tích Rửa tội và sự gắn bó của chúng ta với đời sống mới trong Đức Kitô được khơi dậy trong tâm hồn. Thứ đến, các biểu tượng có đặc tính thực hành cách thiết yếu, vì trước hết chúng là những hành động: có những hành động đơn sơ và thông thường hơn, như quỳ gối và trao bình an cho nhau; cũng có những hành động phức tạp, như các hành vi cốt yếu của mỗi Bí tích. Trên hết, các biểu tượng có một chiều kích thực hiện và biến đổi đặc biệt, cả đối với những yếu tố vật chất cấu thành chúng, lẫn đối với những người tiếp xúc với chúng, khi chúng tạo nên sự thuộc về, chạm đến con tim và trí tuệ, đồng thời khơi dậy những tương quan Giáo hội đích thực.

Phụng vụ sống động giúp con người gặp gỡ Thiên Chúa

Trong Tông thư Desiderio desideravi, Đức Giáo hoàng Phanxicô, khi lấy lại một khẳng định của Romano Guardini, đã chỉ ra “nhiệm vụ đầu tiên của công cuộc đào tạo phụng vụ: chúng ta phải trở nên một lần nữa có khả năng hiểu và sống các biểu tượng” (số 44). Chúng ta cần để cho mình được các nghi thức phụng vụ giáo dục, bằng cách chăm sóc vẻ đẹp của các cử hành với sự tinh tế và không tùy tiện, đồng thời dấn thân vào một việc khai tâm mầu nhiệm đích thực. Kinh nghiệm về một phụng vụ sống động và sốt sắng, được đồng hành bằng một giáo lý khai tâm mầu nhiệm thích hợp, là nguồn lực tốt nhất để đánh thức nơi mọi người sự mở ra với cuộc gặp gỡ Thiên Chúa. Trong tinh thần của mầu nhiệm Nhập Thể, cuộc gặp gỡ ấy chỉ có thể diễn ra khi bao hàm toàn thể con người: thần trí, linh hồn và thân xác (x. 1Tx 5,23).

Buổi Tiếp kiến kết thúc với Kinh Lạy Cha và phép lành Đức Thánh Cha ban cho mọi người.

Vatican News