Quyền bính chỉ có giá trị khi được đặt trên nền tảng của sự thật và lương tâm.
Trong nghệ thuật lãnh đạo, tài năng giúp con người đạt được mục tiêu, tầm nhìn giúp họ định hướng tương lai, nhưng chính trực và trung thực mới là nền tảng để xây dựng niềm tin bền vững. Một người có thể sở hữu quyền lực, khả năng tổ chức và những thành tích đáng kể, nhưng nếu thiếu sự chính trực, mọi thành công đều có nguy cơ bị phá hủy bởi chính những mâu thuẫn trong con người họ.
Kinh Thánh không đánh giá người lãnh đạo chỉ bằng địa vị hay những gì họ đạt được, nhưng còn bằng phẩm chất và cách họ sử dụng quyền bính. Khi hướng dẫn ông Môsê chọn những người cộng tác, ông Gítrô khuyên ông tìm những người có năng lực, kính sợ Thiên Chúa, đáng tin cậy và không ham lợi bất chính (Xh 18,21). Như thế, năng lực là điều cần thiết, nhưng không thể thay thế phẩm chất đạo đức. Một người giỏi điều hành nhưng thiếu liêm chính có thể đưa tổ chức đến thành công trước mắt, song đồng thời gieo mầm cho sự bất công và đổ vỡ về sau.
Trung thực là tôn trọng sự thật trong lời nói; chính trực là sống trung thành với sự thật trong cả suy nghĩ, quyết định và hành động. Người trung thực không bóp méo sự thật để trục lợi; người chính trực không phản bội những nguyên tắc mình tuyên xưng chỉ vì áp lực, quyền lợi hay nỗi sợ mất địa vị. Hai phẩm chất này gắn bó mật thiết, tạo nên sự thống nhất giữa điều một người nói và cách người ấy sống.
Sách Châm ngôn khẳng định: “Đức liêm chính của người chính trực dẫn đường cho họ” (Cn 11,3). Sự chính trực giống như chiếc la bàn nội tâm, giúp người lãnh đạo phân định điều đúng giữa những lợi ích xung đột. Khi đứng trước một quyết định khó khăn, họ không chỉ hỏi điều gì có lợi nhất, nhưng còn phải tự hỏi điều gì là đúng đắn, công bằng và có lợi cho cộng đồng. Họ không lấy hiệu quả để biện minh cho mọi phương tiện, cũng không nhân danh lợi ích tập thể để che giấu những sai trái cá nhân.
Tuy nhiên, chính trực không chỉ được thử thách trong những quyết định lớn lao. Nó còn bộc lộ qua những việc nhỏ: cách sử dụng tài sản chung, thực hiện lời hứa, đối xử với người bất đồng, thừa nhận sai lầm và phân chia trách nhiệm. Đức Giêsu dạy: “Ai trung tín trong việc rất nhỏ, thì cũng trung tín trong việc lớn” (Lc 16,10). Người lãnh đạo không thể đòi hỏi người khác minh bạch nếu chính mình thiếu minh bạch; không thể yêu cầu cấp dưới chịu trách nhiệm nếu bản thân luôn tìm cách đổ lỗi hoặc né tránh sự thật.
Một biểu hiện quan trọng của chính trực là dám để mình được kiểm chứng. Trong câu chuyện ở 1 Sm 12,3–5, ông Samuel công khai hỏi dân chúng liệu ông đã chiếm đoạt tài sản, áp bức hay nhận hối lộ của ai không. Ông không chỉ tuyên bố mình ngay thẳng, nhưng sẵn sàng để cộng đồng xác nhận cách ông đã thực thi trách nhiệm. Điều đó nhắc nhở rằng uy tín của người lãnh đạo không thể chỉ dựa vào lời tự khẳng định, mà cần được chứng thực bằng hành động và sự minh bạch.
Đối với người lãnh đạo Kitô giáo, đòi hỏi ấy còn sâu xa hơn. Đức Giêsu không đồng hóa quyền bính với đặc quyền thống trị, nhưng với tinh thần phục vụ: “Ai muốn làm lớn giữa anh em thì phải làm người phục vụ anh em” (Mc 10,43). Vì thế, người lãnh đạo không được dùng quyền lực để bảo vệ hình ảnh cá nhân, buộc người khác im lặng hay che chắn cho những người thân tín. Trái lại, họ phải biết lắng nghe sự thật, bảo vệ người yếu thế, chấp nhận những lời góp ý chính đáng và sửa chữa những gì mình đã làm sai.
Chính trực không có nghĩa là không bao giờ mắc sai lầm. Không ai có thể tự nhận mình luôn đúng. Người chính trực là người dám nhìn nhận giới hạn, thành thật nhận lỗi, khắc phục hậu quả và không dùng chức vụ để trốn tránh trách nhiệm. Đôi khi, thừa nhận một sai lầm đòi hỏi nhiều can đảm hơn việc bảo vệ một quyết định đã đưa ra. Nhưng chính sự can đảm ấy mới giúp người lãnh đạo giữ được phẩm giá và khôi phục niềm tin.
Sau cùng, câu hỏi quan trọng nhất đối với người lãnh đạo không phải là: Người khác có nghĩ tôi là người chính trực không? nhưng là: Tôi có còn trung thành với sự thật khi sự thật không còn có lợi cho tôi không? Bởi người ta có thể dùng quyền lực để buộc người khác vâng phục, dùng tài năng để tạo ra thành tích, nhưng không thể dùng những điều ấy để thay thế sự chính trực.
Một người lãnh đạo đích thực không phải là người luôn chứng minh mình đúng, nhưng là người không vì muốn mình đúng mà bóp méo sự thật. Khi lời nói đi đôi với hành động, quyền bính gắn liền với trách nhiệm và sự thành công không đánh đổi bằng phẩm giá con người, người lãnh đạo mới thực sự trở thành người đáng tin cậy.
L.m Giuse Hoàng Kim Toan