Có những người nói rất hay về tình yêu nhưng lại thiếu lòng cảm thông; nói rất nhiều về công bằng nhưng lại đối xử bất công; khuyên người khác sống khiêm nhường nhưng bản thân luôn tìm kiếm danh vọng. Đó là nghịch lý của tình trạng ngôn hành bất nhất: lời nói hướng về điều thiện, nhưng đời sống lại đi theo một hướng khác.
Trong Tin Mừng, Đức Giêsu nghiêm khắc cảnh tỉnh những người Pharisêu và các tiến sĩ luật. Họ tỉ mỉ tuân giữ những quy định nhỏ nhặt, nhưng lại bỏ qua đức công bình và lòng yêu mến Thiên Chúa. Họ đặt lên vai người khác những gánh nặng mà chính mình không muốn đụng tới. Điều Đức Giêsu vạch trần không phải là việc giữ luật, nhưng là một thứ đạo đức chỉ dừng lại ở hình thức, không chạm đến trái tim và không biến đổi cách sống.
Biểu hiện đầu tiên của ngôn hành bất nhất là tiêu chuẩn kép. Con người thường nghiêm khắc với lỗi lầm của người khác nhưng lại dễ dàng tìm lý do biện minh cho những thiếu sót của mình. Ta muốn người khác phải nhẫn nại, nhưng chính ta lại nóng nảy; muốn người khác biết tha thứ, nhưng bản thân cứ giữ mãi những tổn thương; đòi hỏi người khác sống chân thật, nhưng lại không đủ can đảm nhìn nhận sự thật về mình. Khi ấy, lời nói không còn là ánh sáng dẫn đường, mà trở thành chiếc thước để đo người khác và là tấm màn che khuất chính mình.
Biểu hiện thứ hai là dùng vẻ đạo mạo để che đậy sự trống rỗng bên trong. Một lời cầu nguyện có thể rất sốt sắng, một bài giảng có thể rất sâu sắc, một lời khuyên có thể rất đúng đắn; nhưng nếu thiếu lòng thương xót, tất cả vẫn có nguy cơ trở thành lớp vỏ bên ngoài. Đức tin không được đo bằng vẻ đạo đức mà người khác nhìn thấy, nhưng còn bằng cách ta đối xử với những người không thể đem lại lợi ích cho mình, những người yếu thế và cả những người khiến ta khó chịu.
Biểu hiện thứ ba là những lời hứa không đi cùng hành động. Hứa yêu thương nhưng không hiện diện khi người khác cần; hứa phục vụ nhưng chỉ tìm kiếm sự công nhận; hứa sửa đổi nhưng không bao giờ bắt đầu. Lâu dần, lời nói mất sức nặng, lòng tin bị bào mòn và chính người nói cũng trở nên xa lạ với những điều mình từng tuyên xưng.
Ngôn hành bất nhất không chỉ làm tổn hại uy tín cá nhân, mà còn có thể làm người khác thất vọng, tổn thương và mất niềm tin. Đặc biệt trong đời sống Giáo Hội, khi người mang danh Kitô hữu nói về Tin Mừng nhưng lại sống trái với tinh thần Tin Mừng, người khác có thể bị che khuất khuôn mặt đích thực của Đức Kitô. Vì thế, sự nhất quán giữa lời nói và hành động không chỉ là đòi hỏi của nhân cách, mà còn là trách nhiệm của chứng tá đức tin.
Tuy nhiên, sống nhất quán không có nghĩa là đòi mình phải hoàn hảo ngay lập tức. Điều quan trọng là biết khiêm tốn nhìn nhận khoảng cách giữa điều mình tin và điều mình sống; dám xin lỗi khi sai, sửa đổi khi thiếu sót và bắt đầu thực hành điều mình vẫn khuyên người khác. Người chân thành không phải là người không bao giờ mâu thuẫn với lời mình nói, nhưng là người không ngừng nỗ lực vượt qua những mâu thuẫn ấy.
Lời Đức Giêsu hôm nay mời gọi ta sống một đời sống không nằm ở những điều tốt đẹp ta nói ra, mà ở tình yêu được thể hiện qua những việc nhỏ bé mỗi ngày. Khi lời nói trở thành hành động, khi đức tin trở thành lòng thương xót, khi chân lý được sống trong khiêm nhường, lúc ấy đời sống ta mới thực sự trở thành lời loan báo Tin Mừng.
L.m Giuse Hoàng Kim Toan