Nếu lễ Các Thánh là ngày vui mừng hướng về vinh quang thiên quốc, thì ngày 2 tháng Mười Một, Giáo hội dành riêng để cầu nguyện cho các tín hữu đã qua đời. Đây không phải là ngày chúng ta khẳng định mọi người thân đã khuất đều đã hưởng hạnh phúc thiên quốc, nhưng là ngày chúng ta dâng lời cầu nguyện, phó thác họ cho lòng thương xót của Thiên Chúa.
Theo đức tin Công giáo, sự chết không cắt đứt mối dây hiệp thông trong Đức Kitô. Giáo hội vẫn sống trong mầu nhiệm hiệp thông các thánh: những người đang lữ hành trên trần gian, những người đang được thanh luyện và những người đã hưởng vinh quang thiên quốc được liên kết với nhau trong cùng một Thân Thể Đức Kitô.
Bởi thế, cầu nguyện cho người đã khuất không phải là một việc làm chỉ xuất phát từ tình cảm hay ký ức, nhưng còn là hành vi đức tin. Chúng ta tin rằng tình yêu Thiên Chúa lớn hơn sự chết, và lời cầu nguyện của Giáo hội được dâng lên trong niềm hy vọng rằng những người đã qua đời sẽ được thanh luyện và đạt tới sự sống viên mãn nơi Người.
Tình yêu dành cho người đã khuất vì thế không dừng lại ở những nấm mồ. Chúng ta nhớ đến các ngài, dâng Thánh lễ cầu nguyện, làm những việc lành và phó thác các ngài cho Chúa. Đồng thời, chúng ta cũng được mời gọi tiếp nối những điều tốt đẹp các ngài đã sống, để lòng biết ơn không chỉ nằm trong lời nói mà trở thành một cách sống.
Những ký ức không thể trở lại
Thương nhớ là điều không thể tách rời lòng hiếu kính. Ta vẫn nhớ những ngày ông bà, cha mẹ còn quây quần bên con cháu, nay chỉ còn yên nghỉ trong lòng đất. Bao nhiêu tình cảm vẫn còn nguyên vẹn, chỉ có bóng dáng thân thương là không còn hiện diện như xưa.
Tham dự Thánh lễ tại nghĩa trang, đặt lên mộ những cánh hoa, thắp vài nén hương, chúng ta như được trở về với những ngày tháng cũ. Ngày ấy, con cháu kề bên, đứa dìu, đứa chở ông bà, cha mẹ đến nhà thờ. Tiếng chuông ngân, tiếng kinh chiều, tiếng đàn hát, tiếng thưa đáp trong Thánh lễ đã trở thành một phần ký ức không thể phai mờ.
Chỗ ngồi quen thuộc của ông bà, cha mẹ ngày nào giờ đã có người khác ngồi vào. Cuộc đời cứ lần lượt trôi qua, người này tiếp nối người kia, để lại những khoảng trống mà không ai có thể lấp đầy.
Thương biết bao những dáng người già nua quỳ gối cầu nguyện, những bàn tay run run lần chuỗi Mân Côi, những lời kinh chậm rãi theo năm tháng tuổi già. Thương biết bao những con người đã dành cả cuộc đời lo lắng cho con cháu, đã âm thầm chịu đựng bao nhọc nhằn, chẳng giữ lại gì cho riêng mình ngoài tình thương mến.
Có những điều khi còn sống, ta tưởng như rất đỗi bình thường, đến khi mất đi mới hiểu đó là những ân tình không gì thay thế được. Một lời nhắc nhở, một câu trách yêu, một bữa cơm sum họp, một ánh mắt dõi theo khi ta trở về muộn… Những điều nhỏ bé ấy từng hiện diện mỗi ngày, nhưng nay chỉ còn lại trong ký ức.
Tháng Mười Một cũng là dịp để chúng ta hồi tâm nhìn lại những tháng ngày đã qua. Biết bao lần ta vô tình nói những lời làm ông bà, cha mẹ buồn lòng; biết bao lần ta khiến các ngài lo lắng vì những lựa chọn thiếu chín chắn. Có những lỗi lầm khi ấy tưởng nhỏ bé, nhưng khi các ngài không còn nữa, ta mới cảm nhận hết nỗi day dứt trong lòng.
Có những ngày ta cứ nghĩ rằng vẫn còn thời gian để báo hiếu, vẫn còn dịp trở về, để ngồi bên cha mẹ lâu hơn một chút, để nói một lời yêu thương, để xin lỗi về những điều chưa phải. Nhưng rồi một ngày, các ngài đã về với tổ tiên. Những điều chưa kịp nói bỗng trở thành nỗi tiếc nuối không dễ nguôi ngoai.
Thắp nén hương, không biết mắt cay vì khói hương hay vì nước mắt. Đọc một lời kinh, không biết lòng nghẹn ngào vì lời kinh hay vì nỗi nhớ thương khôn nguôi. Làm sao có thể lấy lại những ngày đã mất, sống lại những gì đã qua?
Đức tin không xóa đi nỗi buồn ấy, nhưng mở ra cho chúng ta một con đường để bước qua nỗi buồn. Chúng ta không thể quay ngược thời gian, nhưng có thể biến lòng tiếc thương thành lời cầu nguyện, biến sự day dứt thành quyết tâm sống tốt hơn, biến ký ức về người đã khuất thành động lực để yêu thương những người đang hiện diện bên mình.
Lời Chúa dạy: “Ngươi hãy thờ cha kính mẹ, để được sống lâu trên đất mà Đức Chúa, Thiên Chúa của ngươi, ban cho ngươi” (Xh 20,12). Lòng hiếu thảo không chỉ là bổn phận khi cha mẹ còn sống, nhưng còn là sự tiếp nối những điều tốt đẹp các ngài đã trao truyền. Khi biết sống tử tế, chân thành, có trách nhiệm với gia đình và quảng đại với tha nhân, chúng ta đang gìn giữ một phần gia sản tinh thần mà các bậc tổ tiên để lại.
L.m Giuse Hoàng Kim Toan