Người Lính & Lưỡi Đòng
- Thứ năm - 04/06/2026 23:02
- In ra
- Đóng cửa sổ này
Lưỡi giáo của người lính không chỉ xác nhận Chúa Giêsu đã chết, nhưng chính từ cạnh sườn bị đâm thâu ấy mà sự sống mới, Hội Thánh và các Bí tích được tuôn trào cho toàn thể nhân loại.
NGƯỜI LÍNH & LƯỠI ĐÒNG
“Một người lính lấy giáo đâm vào cạnh sườn Người. Tức thì máu cùng nước chảy ra” (Ga 19, 34).
Đây là một chi tiết rất ngắn, chỉ có thánh Gioan ghi lại, nhưng lại mang nhiều ý nghĩa sâu sắc.
Bối Cảnh Kinh Thánh
“Hôm đó là ngày áp lễ, người Do-thái không muốn để xác chết trên thập giá trong ngày sa-bát, mà ngày sa-bát đó lại là ngày lễ lớn. Vì thế họ xin ông Phi-la-tô cho đánh giập ống chân các người bị đóng đinh và lấy xác xuống. Quân lính đến, đánh giập ống chân người thứ nhất và người thứ hai cùng bị đóng đinh với Đức Giê-su. Khi đến gần Đức Giê-su và thấy Người đã chết, họ không đánh giập ống chân Người. Nhưng một người lính lấy giáo đâm vào cạnh sườn Người. Tức thì, máu cùng nước chảy ra. Người xem thấy việc này đã làm chứng, và lời chứng của người ấy xác thực; và người ấy biết mình nói sự thật để cho cả anh em nữa cũng tin. Các việc này đã xảy ra để ứng nghiệm lời Kinh Thánh: Không một khúc xương nào của Người sẽ bị đánh giập. Lại có lời Kinh Thánh khác: Họ sẽ nhìn lên Đấng họ đã đâm thâu” (Ga 19, 31-37).
Theo Tin mừng Gioan, hôm đó là ngày áp lễ Vượt qua, người Do Thái không muốn các tử tội còn treo trên thập giá trong ngày sabát trọng đại, nên xin tổng trấn cho đánh giập ống chân các tử tội để họ chết nhanh hơn.
Các binh sĩ đánh giập chân tên trộm bên phải và tên trộm bên trái, nhưng khi đến gần Chúa Giêsu, họ thấy Người đã chết rồi. Vì thế không đánh giập chân nữa. Để kiểm tra, một người lính dùng giáo đâm vào cạnh sườn để xác nhận Chúa Giêsu thực sự đã chết. Và cũng để báo cáo với tổng trấn Philatô khi ông Giôxếp đến xin thi hài của Chúa Giêsu.
“Chiều đến, vì hôm ấy là ngày áp lễ, tức là hôm trước ngày sa-bát, nên ông Giô-xếp tới. Ông là người thành A-ri-ma-thê, thành viên có thế giá của hội đồng, và cũng là người vẫn mong đợi Triều Đại của Thiên Chúa. Ông đã mạnh dạn đến gặp tổng trấn Phi-la-tô để xin thi hài Đức Giê-su. Nghe nói Người đã chết, ông Phi-la-tô lấy làm ngạc nhiên, và cho đòi viên đại đội trưởng đến, hỏi xem Người đã chết lâu chưa. Sau khi nghe viên sĩ quan cho biết sự việc, tổng trấn đã cho ông Giô-xếp lãnh lấy thi hài” (Mc 15, 42-45).
Về mặt y học, cú đâm có thể xuyên qua khoang màng phổi hoặc màng tim, làm chảy ra máu và dịch lỏng, điều mà thánh Gioan mô tả là “máu và nước”.
Như vậy, về phương diện lịch sử, hành động này nhằm kiểm tra và xác nhận cái chết của Chúa Giêsu.
.Người Lính
Tin Mừng Gioan không cho biết tên người lính. Ông chỉ được gọi đơn giản là “một người lính”. Tuy nhiên, từ thế kỷ IV trở đi, truyền thống đạo đức Kitô giáo đã gọi người lính ấy là Longinô (Longinus).
Longinô, tiếng Latinh là Longinus, không xuất hiện trong Tân Ước, nhưng trong tiếng Hy Lạp, λόγχη (lonché) nghĩa là ngọn giáo, cây đòng. Nhiều truyền thống cho rằng tên Longinus được hình thành từ từ này. Nói cách khác người lính cầm giáo dần dần được gọi là “người của cây giáo”. Và từ đó hình thành tên Longinus.
Cuộc đời Longinus sau biến cố thập giá Kinh Thánh hoàn toàn im lặng. Những gì chúng ta biết đều đến từ các truyền thống Kitô giáo cổ. Theo truyền thống phổ biến nhất Longinô là binh sĩ Rôma tham gia cuộc đóng đinh Chúa Giêsu. Ông đâm cạnh sườn Chúa, chứng kiến máu và nước chảy ra. Nhận ra căn tính thần linh của Đức Giêsu, ông tin vào Chúa. Được ơn hoán cải, ông từ bỏ quân ngũ, trở thành Kitô hữu nhiệt thành và ra đi rao giảng Tin mừng Đức Kitô tại miền Cappadocia thuộc Tiểu Á.
Mắt Được Chữa Lành
Dữ liệu về việc dòng máu và nước từ cạnh sườn Chúa Giêsu bắn vào mắt người lính Rôma và chữa lành thị lực cho ông hoàn toàn là một truyền thống rất cổ xưa của Kitô giáo. Nó thuộc về Hagiography / Truyện các thánh chứ không phải lịch sử quy điển thuộc Kinh Thánh.
Chi tiết người lính (Thánh Longinus) bị bệnh về mắt và được chữa lành xuất hiện rõ nét nhất trong cuốn Legenda Aurea (Huyền thoại Vàng) được biên soạn bởi Tổng giám mục Jacobus de Voragine vào khoảng thế kỷ XIII (năm 1260). Đây là một trong những cuốn sách nổi tiếng nhất thời Trung Cổ, tập hợp các câu chuyện truyền khẩu và hạnh các thánh.
Theo tài liệu này, Longinus vốn là một đại đội trưởng Rôma nhưng bị suy giảm thị lực nghiêm trọng. Khi ông dùng ngọn giáo đâm vào cạnh sườn Chúa Giêsu, Máu và Nước theo dòng thân giáo chảy xuống tay ông. Ông vô tình đưa tay lên chạm vào mắt mình. Ngay lập tức, đôi mắt ông sáng lại rõ ràng. Phép lạ nhãn tiền này kèm theo các hiện tượng động đất đã khiến ông sụp lạy và tuyên xưng đức tin “Quả thật, người này là Con Thiên Chúa” (Mc 15, 39).
Các nhà thần học và nghiên cứu văn hóa chỉ ra rằng, câu chuyện chữa lành đôi mắt vật lý của Longinus thực chất là một phép ẩn dụ (metaphor) tuyệt vời về sự chữa lành tâm linh.
Trước đó, Longinus đại diện cho đế quốc ngoại giáo, tham gia vào việc hành quyết Con Thiên Chúa. Đó là một sự “mù lòa” về đức tin. Khi dòng Máu và Nước (biểu trưng cho Lòng Thương Xót và các Bí tích) chạm vào ông, nó không chỉ chữa lành đôi mắt thể xác, mà quan trọng hơn, nó mở mắt tâm hồn ông, giúp ông nhận ra chân lý mà thốt lên “Quả thật, người này là Con Thiên Chúa”.
Trong bộ phim nổi tiếng “The Passion of the Christ” (2004) của đạo diễn Mel Gibson, chi tiết này được dàn dựng vô cùng ấn tượng. Khi người lính đâm vào cạnh sườn Chúa, một vệt nước và máu phun mạnh xối xả thẳng vào mặt và mắt anh ta. Anh ta lập tức quỳ sụp xuống trong dòng nước đó, biểu thị sự kinh ngạc, bàng hoàng và sự biến đổi đức tin sâu sắc ngay tại chỗ. Phim ảnh đã cụ thể hóa lòng đạo đức bằng hình ảnh trực quan khiến người xem cảm thấy rất xúc động và hấp dẫn.
Ngọn Giáo Trong Tin Mừng
Bản văn Hy Lạp của Ga 19, 34 dùng từ λόγχη (lonché) nghĩa là giáo, lao, hoặc đòng.
Trong quân đội Rôma, ngọn giáo không chỉ đơn thuần là một thứ vũ khí, mà nó còn là biểu tượng cho sức mạnh quân sự và kỷ luật sắt đá của các chiến binh Rôma.
Một người lính Rôma thời kỳ đầu thế kỷ thứ I thường được trang bị hai loại vũ khí có mũi nhọn. Giáo phóng Pilum và giáo đâm Hasta.
Giáo phóng Pilum, vũ khí đặc trưng của bộ binh, dài khoảng 2 mét, nhưng điểm đặc biệt nằm ở chỗ phần mũi và trục nhọn bằng sắt chiếm đến một nửa chiều dài và được gắn vào cán gỗ bằng một chốt cài dễ gãy hoặc làm bằng sắt mềm.
Đây không phải là giáo để đâm, mà là giáo để phóng. Trước khi lao vào giáp lá cà, các binh lính Rôma sẽ đồng loạt phóng Pilum vào đội hình đối phương ở khoảng cách 15-30 mét. Khi mũi giáo Pilum cắm vào khiên của kẻ thù, phần trục sắt mềm sẽ bị cong gập xuống do sức nặng của cán gỗ. Kẻ thù không thể rút ngọn giáo ra được, khiến chiếc khiên trở nên vướng víu, nặng nề và vô dụng, buộc họ phải vứt khiên bỏ chạy. Ngoài ra, việc trục giáo bị cong cũng khiến kẻ thù không thể nhặt lên và phóng ngược lại vào quân Rôma.
Giáo đâm Hasta là loại giáo truyền thống với cán gỗ dài và mũi thép cứng, nhọn chịu lực tốt, không bị cong gập khi va chạm. Giáo đâm dùng để đâm tầm gần trong đội hình rùa (Testudo) hoặc dùng cho lính canh phòng, lính tuần tra.
Người lính tại đồi Gôngôtha nhiều khả năng đã sử dụng một ngọn giáo thuộc loại Hasta, vì mục đích của anh là đâm một nhát thật mạnh, thấu sâu vào lồng ngực tử tội để kiểm tra.
Vì đã chạm vào Máu và Nước của Chúa Giêsu, ngọn giáo của người lính Longinus đã trở thành một trong những thánh tích (Relic) được săn lùng trong lịch sử nhân loại.
Hiện nay thánh tích được lưu giữ tại Vương cung thánh đường Thánh Phêrô (Vatican), Cung điện Hofburg (Vienna, Áo), và tại Nhà thờ Etchmiadzin (Armenia).
Viên Đại Đội Trưởng (centurio)
Theo truyền thống đạo đức cổ, nhiều lúc người ta đồng hóa người lính lấy đòng đâm vào cạnh sườn Chúa Giêsu với viên đại đội trưởng là một. Nhưng Tin mừng tách biệt rõ ràng “một người lính lấy đòng đâm cạnh sườn Chúa Giêsu” (Ga 19, 34), và viên đại đội trưởng sau khi chứng kiến cái chết của Chúa Giêsu, cùng nhiều việc lạ lùng xảy ra đã tuyên xưng “Quả thật, người này là Con Thiên Chúa” (Mc 15, 39).
Bách quản, tiếng Latinh centurio / centurion, xuất phát từ centum nghĩa là “một trăm”. Ban đầu, ông là người chỉ huy khoảng 100 quân. Tuy nhiên, trong thực tế thời Chúa Giêsu, một đơn vị centuria thường có khoảng 80 lính chiến đấu.
Trong quân đội Rôma, chức danh Đại đội trưởng / Bách trưởng / Bách quản được coi là “xương sống” của toàn bộ hệ thống quân sự. Họ không phải là những sĩ quan quý tộc ngồi trong trại chỉ tay năm ngón, mà là những người trực tiếp đứng ở hàng đầu chiến tuyến, ăn cùng mâm, ngủ cùng lều và chịu chết trước binh lính của mình.
Để lên được vị trí quyền lực và kính trọng này, một người lính Rôma phải đáp ứng được những tiêu chuẩn cực kỳ khắt khe về cả thể chất, thâm niên lẫn phẩm chất tinh thần.
Ông là quân nhân phải chiến đấu lâu năm, kinh qua nhiều chiến dịch, và chứng tỏ lòng trung thành. Nhiều khi phải có 15-20 năm kinh nghiệm quân ngũ.
Ông là một người can đảm, có khả năng lãnh đạo trong chiến trận, và có kỷ luật.
Ông không chỉ biết đánh trận mà còn phải biết chữ nữa. Ông còn phải quản lý quân số, báo cáo cấp trên, điều phối hậu cần, giữ kỷ luật đơn vị.
Người Rôma không chọn đại đội trưởng dựa trên sự liều mạng mù quáng, họ chọn dựa trên sự điềm tĩnh và tính kỷ luật.
Đại đội trưởng không dễ kích động hay liều lĩnh xông lên một mình làm vỡ đội hình chiến đấu. Phẩm chất tối quan trọng của ông là đứng vững như đá. Khi hàng ngũ quân đội bị hỗn loạn, Đại đội trưởng phải là người giữ cái đầu lạnh để tái lập đội hình ngay tại chỗ.
Đại đội trưởng nắm quyền sinh quyền sát trong tay. Ông mang theo một cây gậy làm bằng gỗ nho (vitis), biểu tượng của quyền lực, và sẵn sàng dùng nó để phạt đánh những binh lính lười biếng hoặc vô kỷ luật. Ông phải có cái uy để cấp dưới nể sợ nhưng cũng phải đủ công bằng để binh lính sẵn sàng liều mạng bảo vệ ông.
Trong các trận chiến, đại đội trưởng luôn đứng ở vị trí đầu tiên bên góc phải của hàng ngũ, đây là vị trí nguy hiểm nhất vì là nơi tiếp xúc đầu tiên với vũ khí đối phương. Tỷ lệ tử trận của các đại đội trưởng luôn cao nhất trong quân đội La Mã, bởi vì họ dùng chính mạng sống của mình làm gương cho binh lính. Nên một đại đội trưởng thường được trả lương cao gấp nhiều lần lính.
Ông có địa vị xã hội đáng kể, quyền hành thực tế, và được dân chúng kính nể và đôi khi e sợ.
Các viên đại đội trưởng xuất hiện trong Tân Ước thường được mô tả rất tích cực. Viên đại đội trưởng tại Caphácnaum (Mt 8, 5-13) có lòng nhân từ thương yêu đầy tớ của mình và có đức tin lớn đến mức Chúa Giêsu phải ca ngợi. “Tôi không thấy một người Ít-ra-en nào có lòng tin mạnh như thế.”
Viên đại đội trưởng dưới chân thập giá (Mc 15, 39) là người quan sát nhạy bén, công tâm, nhìn ra sự thánh thiện của Chúa giữa đám đông hỗn loạn. “Quả thật người này là Con Thiên Chúa.”
Viên đại đội trưởng Cornêliô (Cv 10) là người ngoại giáo đầu tiên đón nhận phép rửa, được mô tả là người công chính và kính sợ Thiên Chúa.
Với những phẩm chất trên, câu chuyện người lính đâm cạnh sườn Chúa Giêsu được chửa lành mắt với viên đại đội trưởng không thể là một được. Nhưng truyền thống đạo đức nhìn theo hướng biểu tượng, “mắt mờ” hay “mù lòa” là biểu tượng cho người ngoại giáo chưa được đón nhận ánh sáng Tin Mừng. Việc dòng máu từ cạnh sườn Chúa bắn vào mắt làm ông sáng lại là một cách diễn đạt bằng hình ảnh rằng: Chính dòng máu cứu độ của Chúa Kitô đã mở mắt cho thế giới ngoại giáo (người lính là đại diện) để họ nhận biết Ngài là Con Thiên Chúa (viên đại đội trưởng).
Tôn Kính
Sau khi trở thành Kitô hữu, Longinô nhiệt thành ra đi rao giảng Tin mừng Đức Kitô tại miền Cappadocia thuộc Tiểu Á.
Ông bị bắt vì đức tin, bị tra tấn, và cuối cùng bị chém đầu vào năm 45.
Giáo hội Chính Thống giáo Đông phương và Các Giáo hội Đông phương cổ truyền kinh nhớ ngài như vị “thánh Longinô, người đã đâm cạnh sườn Chúa”. Lễ kính vào ngày 16 tháng 10. Trong các ảnh thánh (icon), Longinô thường được vẽ mặc quân phục Rôma, tay cầm giáo và đầu có hào quang.
Ngài không phải là vị thánh có hồ sơ lịch sử chắc chắn như các Tông đồ. Việc tôn kính ngài dựa trên truyền thống đạo đức cổ truyền hơn là chứng cứ lịch sử.
Máu & Nước
“Tức thì máu cùng nước chảy ra” (Ga 19, 34).
Thánh Gioan không phải là bác sĩ. Ngài mô tả theo những gì mắt thường nhìn thấy, một chất giống máu, và một chất lỏng trong giống nước.
Dưới góc độ y học, sau những cực hình đánh đòn dữ dội, mất máu, ngạt thở trên thập giá, có thể xuất hiện dịch tích tụ quanh phổi. Khi lưỡi giáo đâm vào vùng ngực dịch trong suốt chảy ra trước, rồi máu chảy theo. Người quan sát có thể thấy rõ “nước và máu”.
Hoặc Chúa Giêsu có thể bị tràn dịch màng tim (pericardial effusion). Tim được bao quanh bởi một túi chứa dịch. Nếu cây giáo xuyên qua thành ngực, màng tim, tim, thì có thể xuất hiện dịch trong suốt, và máu. Điều này cũng phù hợp với mô tả của thánh Gioan.
Khi người vừa mới chết vẫn còn máu trong tim, máu trong các mạch lớn, máu trong các dịch cơ thể. Nếu bị đâm ngay sau khi chết, chất lỏng vẫn có thể thoát ra. Mô tả của thánh Gioan hoàn toàn có thể xảy ra về mặt sinh lý.
Thánh Gioan là người duy nhất kể lại việc Chúa Giêsu bị đâm cạnh sườn. Ngài còn nhấn mạnh “Người xem thấy việc này đã làm chứng và lời chứng của người ấy xác thực” (Ga 19, 35).
Điều đó cho thấy đây không phải một chi tiết phụ, nhưng là một biến cố rất quan trọng.
Thánh Gioan liên kết biến cố này với lời ngôn sứ Dacaria “Họ sẽ nhìn lên Đấng họ đã đâm thâu”(Dcr 12, 10). Qua đó, thánh Gioan muốn nói rằng Chúa Giêsu chính là Đấng Cứu Thế được Thiên Chúa hứa ban.
Các Giáo Phụ nhìn thấy trong Máu và Nước một biểu tượng lớn lao. Máu tượng trưng cho Hy Tế Thập Giá, Bí tích Thánh Thể; còn Nước tượng trưng cho Bí tích Rửa Tội, Chúa Thánh Thần, cùng sự sống mới.
Từ cạnh sườn bị đâm thâu của Chúa Kitô phát sinh Hội Thánh và các Bí tích.
Các Giáo Phụ còn so sánh Ađam ngủ say, Thiên Chúa lấy cạnh sườn ông tạo nên Evà.
Chúa Kitô ngủ giấc ngủ của sự chết trên thập giá, từ cạnh sườn Người phát sinh Hội Thánh.
Thánh Augustinô viết rằng: “Cạnh sườn Đức Kitô bị mở ra để từ đó các Bí tích tuôn trào và Hội Thánh được sinh ra.”
Tóm lại, người lính đâm vào thân xác đã chết của Chúa Giêsu để kiểm tra. Nhưng đối với đức tin Kitô giáo, điều đó cho thấy Chúa đã trao ban tất cả. Không giữ lại điều gì cho mình. Trái tim Người mở ra hoàn toàn cho nhân loại.
Do đó, lòng sùng kính Thánh Tâm Chúa Giêsu thường liên kết với biến cố cạnh sườn bị đâm thâu.
Khi chiêm ngắm cạnh sườn Chúa bị đâm thâu, người Kitô hữu được mời gọi nhìn thấy tình yêu vô biên của Thiên Chúa, tìm về nguồn mạch các Bí tích, tin tưởng vào Lòng Thương xót Chúa để trái tim mình cũng biết mở ra cho tha nhân như trái tim Chúa Kitô.
Như thế, lưỡi giáo của người lính không chỉ xác nhận Chúa Giêsu đã chết, nhưng trong nhãn quan của Tin Mừng Gioan, chính từ cạnh sườn bị đâm thâu ấy mà sự sống mới, Hội Thánh và các Bí tích được tuôn trào cho toàn thể nhân loại.
Gb. Nguyễn Thái Hùng