Những điểm nhấn chuyến viếng thăm của ĐTC tại Tây Ban Nha

Chương trình chuyến tông du Tây Ban Nha của Đức Thánh Cha Lêô XIV

Đức Thánh Cha sẽ bắt đầu chuyến viếng thăm tại Madrid ngày 6/6. Sau nghi lễ đón tiếp tại sân bay Adolfo Suárez Madrid-Barajas, ngài sẽ tham dự nghi thức đón tiếp chính thức tại Hoàng cung và thăm hữu nghị Quốc vương và Hoàng hậu Tây Ban Nha. Cùng ngày, ngài thăm dự án xã hội “CEDIA 24 Horas” của Caritas và chủ sự buổi canh thức cầu nguyện với giới trẻ tại Plaza de Lima.

Ngày 7/6, Đức Thánh Cha sẽ cử hành lễ Mình Máu Thánh Chúa tại Plaza de Cibeles. Sau đó, ngài gặp các tu sĩ Dòng Augustinô, cũng như các đại diện trong lãnh vực văn hóa và thể thao tại Cung Thể thao Madrid.

Ngày 8/6 là ngày dành cho các cuộc gặp chính thức. Đức Thánh Cha sẽ gặp Thủ tướng Pedro Sánchez, các thành viên Quốc hội và các Giám mục thuộc Hội đồng Giám mục Tây Ban Nha. Buổi chiều, ngài cầu nguyện kính Đức Mẹ Almudena tại nhà thờ chính tòa Almudena và gặp cộng đoàn giáo phận tại sân vận động Santiago Bernabéu.

Ngày 9/6, sau cuộc gặp với các tình nguyện viên tại Trung tâm Triển lãm IFEMA, Đức Thánh Cha sẽ rời Madrid để đến Barcelona. Tại đây, ngài cầu nguyện tại nhà thờ chính tòa Thánh Giá và Thánh Eulalia, rồi chủ sự buổi canh thức tại sân vận động Olympic Lluís Companys.

Ngày 10/6, Đức Thánh Cha thăm Trung tâm giam giữ Brians 1, gặp các tù nhân, lần chuỗi Mân Côi tại đan viện Santa Maria de Montserrat và dùng bữa với các tu sĩ Biển Đức. Buổi chiều, ngài gặp cộng đoàn giáo phận và các tổ chức bác ái địa phương. Điểm nhấn trong ngày là việc khánh thành và làm phép Tháp Chúa Giêsu Kitô của Vương cung thánh đường Sagrada Familia, đồng thời cử hành Thánh lễ trọng thể nhân kỷ niệm 100 năm ngày qua đời của kiến trúc sư Antoni Gaudí.

Ngày 11/6, Đức Thánh Cha đến quần đảo Canary, gặp các tổ chức phục vụ người di dân tại cảng Arguineguín, gặp linh mục, phó tế và nhân viên mục vụ tại nhà thờ chính tòa Santa Anna ở Las Palmas, rồi cử hành Thánh lễ tại sân vận động Gran Canaria.

Ngày 12/6, ngài đến Tenerife, gặp những người di dân vượt Đại Tây Dương tại trung tâm Las Raíces, gặp các tổ chức địa phương hỗ trợ người di dân, cử hành Thánh lễ tại cảng Santa Cruz de Tenerife, sau đó tham dự nghi lễ tiễn biệt tại sân bay Tenerife Norte và trở về Roma vào buổi tối.

Đức Thánh Cha Lêô XIV đến Tây Ban Nha, “một quốc gia truyền giáo”

Chuyến tông du của Đức Thánh Cha đến Tây Ban Nha được nhìn nhận không chỉ như một sự kiện ngoại giao và mục vụ quan trọng, nhưng còn như cuộc gặp gỡ của một vị Giáo hoàng truyền giáo với một đất nước mang truyền thống truyền giáo sâu đậm. Trước chuyến đi, Đức Thánh Cha đã nói với cha José María Calderón, Giám đốc toàn quốc các Hội Giáo hoàng Truyền giáo tại Tây Ban Nha: “Tây Ban Nha đã là, và hy vọng sẽ tiếp tục là, một quốc gia rất có tinh thần truyền giáo”. Theo cha Calderón, những lời này chạm đến con tim ngài và củng cố nơi ngài ước muốn tiếp tục cổ võ ý thức truyền giáo.

Đức Thánh Cha đến Tây Ban Nha với một sự quen thuộc đặc biệt. Ngài từng sống phần lớn đời linh mục trong sứ vụ truyền giáo, nhất là tại Peru, và sau đó trong vai trò Bề trên Tổng quyền Dòng Augustinô. Nhờ đó, ngài đã gặp gỡ nhiều nhà truyền giáo Tây Ban Nha và hiểu từ bên trong di sản của một Giáo hội từng sai nhiều linh mục, tu sĩ và giáo dân ra đi loan báo Tin Mừng tại châu Mỹ Latinh, châu Phi, châu Á và nhiều vùng khác.

Bên dưới lịch trình chính thức là một mối dây sâu xa. Theo nhà báo Juan Vicente Boo, Đức Thánh Cha biết Tây Ban Nha hơn nhiều người tưởng. Lần đầu ngài đến nước này là năm 1982, trong một chuyến hành hương của các tu sĩ Augustinô đến Santiago de Compostela. Sau đó, khi làm Bề trên Tổng quyền, ngài đã thăm hơn 30 thành phố Tây Ban Nha trong khoảng 50 chuyến đi. Cha Alejandro Moral Antón, người kế nhiệm ngài trong Dòng Augustinô, cho biết Đức Thánh Cha rất hiểu các nhà truyền giáo Tây Ban Nha, cũng như tâm thức và cách suy nghĩ của họ.

Trong bối cảnh Tây Ban Nha đang đối diện với tục hóa và những thay đổi văn hóa sâu rộng, thời kỳ Tây Ban Nha là thành trì của Công giáo đã qua từ lâu, chuyến viếng thăm này được xem như lời mời gọi người Công giáo không rút lui hay buông xuôi, nhưng hiện diện cách trung tín và quảng đại. Theo cha Calderón, Đức Thánh Cha muốn người Công giáo Tây Ban Nha tìm lại nhiệt huyết truyền giáo, để truyền thống truyền giáo của đất nước không chỉ là ký ức quá khứ, nhưng trở thành động lực loan báo Tin Mừng hôm nay.

Ngoài ra, 3 chặng của chuyến viếng thăm - Madrid, Barcelona và Canary - sẽ có 3 điểm nhấn khác nhau: củng cố quan hệ với chính phủ Tây Ban Nha cũng như với người dân nước này; khánh thành Tháp Chúa Giêsu Kitô của Vương cung thánh đường Sagrada Familia (Thánh Gia); và đề cập đến cuộc khủng hoảng di dân.

Quan hệ Tòa Thánh và Tây Ban Nha: từ truyền thống Công giáo đến đối thoại trong xã hội thế tục

Quan hệ giữa Tòa Thánh và Tây Ban Nha thuộc hàng lâu đời nhất trong lịch sử ngoại giao châu Âu. Từ cuối thế kỷ XV, khi Tây Ban Nha bước vào thời kỳ thống nhất dưới các vị quân vương Công giáo, mối liên hệ với Roma đã trở thành một yếu tố quan trọng trong căn tính chính trị, văn hóa và tôn giáo của đất nước. Trong nhiều thế kỷ, Tây Ban Nha được xem là một trong những quốc gia Công giáo tiêu biểu của châu Âu, gắn liền với công cuộc truyền giáo tại châu Mỹ, đời sống tu trì phong phú, cũng như các truyền thống đạo đức bình dân sâu đậm.

Tuy nhiên, lịch sử quan hệ giữa Giáo hội và Nhà nước Tây Ban Nha cũng trải qua nhiều giai đoạn phức tạp. Thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX chứng kiến những căng thẳng giữa các lực lượng thế tục, tự do và Giáo hội. Trong thời nội chiến Tây Ban Nha và sau đó dưới chế độ Franco, Công giáo được đặt vào vị trí đặc biệt trong đời sống quốc gia. Thỏa ước năm 1953 giữa Tòa Thánh và Tây Ban Nha phản ánh bối cảnh ấy, khi Giáo hội được trao nhiều quyền và đặc ân trong một nhà nước mang tính Công giáo rõ rệt.

Sau khi Tây Ban Nha chuyển sang dân chủ, quan hệ với Tòa Thánh cũng được tái định hình. Hiến pháp năm 1978 khẳng định rằng “không tôn giáo nào có tính chất quốc giáo”, đồng thời yêu cầu các cơ quan công quyền quan tâm đến niềm tin tôn giáo của xã hội Tây Ban Nha và duy trì sự hợp tác thích hợp với Giáo hội Công giáo cũng như các tôn giáo khác. Trên nền tảng đó, các thỏa thuận năm 1979 giữa Tòa Thánh và Nhà nước Tây Ban Nha đã thay thế phần lớn mô hình cũ, điều chỉnh các lĩnh vực như pháp lý, giáo dục, văn hóa, kinh tế và chăm sóc mục vụ trong quân đội. Danh sách chính thức của Tòa Thánh ghi nhận cả Thỏa ước năm 1953 và các Thỏa thuận giữa Tòa Thánh và Nhà nước Tây Ban Nha ngày 3/1/1979.

Hiện nay, quan hệ giữa Tòa Thánh và Tây Ban Nha mang tính hợp tác nhưng không thiếu những vấn đề cần đối thoại. Giáo hội vẫn có vai trò xã hội rộng lớn qua giáo dục, bác ái, y tế, bảo vệ người nghèo, người di dân và các gia đình. Cơ chế phân bổ thuế cho Giáo hội cho phép người nộp thuế dành 0,7% phần thuế thu nhập của mình cho Giáo hội Công giáo.

Dù vậy, trong một xã hội ngày càng thế tục và đa nguyên, các vấn đề như giáo dục tôn giáo, tài sản Giáo hội, ký ức lịch sử, luân lý gia đình, di dân và vị trí công khai của tôn giáo vẫn là những điểm nhạy cảm. Vì thế, tương quan Tòa Thánh và Tây Ban Nha hôm nay không còn là mô hình “quốc gia Công giáo” như trước, nhưng là quan hệ đối thoại trong một nhà nước dân chủ, không quốc giáo, nơi Giáo hội tiếp tục đóng góp cho công ích bằng chứng tá Tin Mừng, phục vụ người nghèo và bảo vệ phẩm giá con người.

Ngày 8/6, khi Đức Thánh Cha Lêô XIV phát biểu trước Quốc hội Tây Ban Nha, đây sẽ là một dấu mốc chưa từng có trong lịch sử dân chủ của nước này. Đức Tổng Giám mục Luis Argüello của Valladolid, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Tây Ban Nha, nhấn mạnh bài phát biểu dự kiến ​​của Đức Thánh Cha trước quốc hội Tây Ban Nha là đặc biệt quan trọng. Chỉ trong những dịp hiếm hoi, các giáo hoàng mới phát biểu trước các cơ quan lập pháp nước ngoài, và những bài phát biểu đó thường nằm trong số những bài phát biểu đáng chú ý nhất của một triều đại giáo hoàng.

Dù Tây Ban Nha từng nhiều lần đón các vị Giáo hoàng, chưa từng có vị nào phát biểu tại trụ sở Quốc hội. Sự kiện này mang ý nghĩa biểu tượng đặc biệt: một vị Giáo hoàng, với tư cách nguyên thủ quốc gia Tòa Thánh, lên tiếng trước cơ quan lập pháp của một quốc gia dân chủ, thế tục nhưng vẫn duy trì hợp tác với các cộng đồng tôn giáo.

Chuyến viếng thăm vì thế có hai chiều kích: Một mặt, đó là một chuyến thăm mục vụ nhằm củng cố đức tin, hy vọng và sự hiệp thông với Tòa Thánh Phêrô. Mặt khác, đây là một chuyến thăm chính thức của một nguyên thủ, với đầy đủ nghi thức, các cuộc gặp gỡ cấp thể chế và những tác động ở cấp nhà nước. Sự song hành đó giải thích tại sao sự can thiệp của Giáo hoàng vào Quốc hội không chỉ được xem như một cuộc gặp xã giao. Theo lời của García Magán, khía cạnh chính thức của chuyến thăm được kỳ vọng sẽ “tăng cường” mối quan hệ giữa Tòa Thánh và nhà nước Tây Ban Nha và, rộng hơn, sẽ tác động đến lợi ích chung của toàn xã hội.

Nhà thờ Sagrada Familia: đền thờ của đức tin và vẻ đẹp

Chuyến viếng thăm của Đức Thánh Cha cũng trùng với kỷ niệm 100 năm ngày qua đời của Antoni Gaudí, ngày 10/6, kiến trúc sư thiết kế Vương cung thánh đường Sagrada Familia. Đức Thánh Cha sẽ khánh thành Tháp Chúa Giêsu Kitô mới, đưa Sagrada Familia trở thành nhà thờ cao nhất thế giới.

Vương cung thánh đường là một trong những công trình tôn giáo nổi tiếng nhất thế giới, đồng thời là biểu tượng độc đáo của đức tin Công giáo, nghệ thuật và căn tính Catalonia. Công trình được khởi công năm 1882. Một năm sau, kiến trúc sư Antoni Gaudí tiếp nhận dự án và biến ngôi thánh đường này thành công trình lớn nhất đời mình, cũng là một lời tuyên xưng đức tin bằng đá, ánh sáng, hình khối và biểu tượng Kinh Thánh.

Sagrada Familia không chỉ là một nhà thờ, nhưng còn là một cuốn “Tin Mừng bằng kiến trúc”. Các mặt tiền diễn tả những mầu nhiệm chính trong cuộc đời Chúa Giêsu: Giáng Sinh, Khổ Nạn và Vinh Quang. Các tháp được thiết kế với ý nghĩa thần học rõ ràng, hướng cái nhìn con người lên Thiên Chúa. Trong tư tưởng của Gaudí, thiên nhiên là một cuốn sách do Thiên Chúa viết ra, vì thế các cột, vòm, ánh sáng và đường nét trong thánh đường đều gợi nhắc đến cây cối, hang động, núi đá và sự sống.

Antoni Gaudí sinh năm 1852 tại Catalonia. Ông là một trong những khuôn mặt tiêu biểu nhất của phong trào hiện đại Catalonia, nhưng vượt trên danh hiệu một thiên tài kiến trúc, ông còn được biết đến như một con người có đời sống đức tin sâu sắc. Những năm cuối đời, ông sống rất đơn sơ, gần như chỉ dành trọn sức lực cho nhà thờ Sagrada Familia. Ông thường nói rằng “khách hàng của tôi không vội”, ám chỉ Thiên Chúa, Đấng mà ông muốn phục vụ qua công trình này.

Gaudí qua đời năm 1926, sau khi bị xe điện đâm tại Barcelona. Khi ấy, Sagrada Familia vẫn còn dang dở. Tuy nhiên, công trình không dừng lại với cái chết của ông. Qua nhiều thế hệ kiến trúc sư, nghệ nhân và tín hữu, ngôi thánh đường tiếp tục được xây dựng, vượt qua cả những gián đoạn do Nội chiến Tây Ban Nha và những khó khăn kinh tế. Việc hoàn tất Tháp Chúa Giêsu Kitô, cao 172,5 mét, đánh dấu một cột mốc lịch sử, đưa Sagrada Familia trở thành nhà thờ cao nhất thế giới.

Tiến trình tuyên phong chân phước cho Gaudí cũng cho thấy Giáo hội không chỉ nhìn ông như một nghệ sĩ, nhưng như một chứng nhân đức tin. Ngày 14/4/2025, Đức Giáo hoàng Phanxicô đã nhìn nhận các nhân đức anh hùng của ông và tuyên bố ông là Đấng Đáng kính. Đây là một bước quan trọng trên con đường nên thánh.

Sagrada Familia vì thế không chỉ là di sản kiến trúc của Barcelona, nhưng còn là dấu chỉ của một đời sống được dâng hiến cho Thiên Chúa. Nơi Gaudí, nghệ thuật trở thành lời cầu nguyện, và vẻ đẹp trở thành con đường dẫn con người đến với Đấng Tạo Hóa.

Đức Thánh Cha Lêô XIV thăm Quần đảo Canary: Giáo hội bên cạnh người di dân

Việc Đức Thánh Cha Lêô XIV đến Quần đảo Canary mang một ý nghĩa mục vụ đặc biệt. Đây là một trong những cửa ngõ quan trọng của người di dân từ châu Phi tìm đường đến châu Âu, sau những hành trình dài trên biển, đầy nguy hiểm và bấp bênh. Sự hiện diện của Đức Thánh Cha tại nơi này không chỉ là một cử chỉ nhân đạo, nhưng còn là lời nhắc nhớ mạnh mẽ về lập trường của Giáo hội Công giáo đối với người di dân và người tị nạn.

Trong giáo huấn xã hội của Giáo hội, người di dân trước hết không phải là một “vấn đề” hay một con số thống kê, nhưng là những con người mang phẩm giá bất khả xâm phạm. Họ có khuôn mặt, lịch sử, đau khổ, hy vọng và quyền được sống xứng đáng. Vì thế, Giáo hội luôn mời gọi các quốc gia biết phân định cách khôn ngoan giữa bổn phận bảo vệ công ích và trách nhiệm luân lý đối với những người đang chạy trốn chiến tranh, nghèo đói, bách hại, biến đổi khí hậu hay thiếu tương lai.

Đức Thánh Cha Phanxicô đã xem việc gần gũi người di dân và tị nạn là một dấu ấn quan trọng trong triều đại giáo hoàng của ngài. Giáo huấn của ngài thường được tóm kết qua bốn động từ: đón tiếp, bảo vệ, thăng tiến và hội nhập. Đón tiếp không có nghĩa là thiếu trách nhiệm, nhưng là mở ra những con đường hợp pháp và nhân đạo. Bảo vệ là bảo đảm quyền lợi căn bản, tránh để người di dân rơi vào tay các mạng lưới bóc lột. Thăng tiến là giúp họ phát triển khả năng, lao động và đóng góp cho xã hội. Hội nhập là xây dựng sự gặp gỡ giữa người đến và cộng đồng đón nhận, trong tôn trọng căn tính văn hóa và tôn giáo của nhau. Đức Thánh Cha Lêô XIV tiếp nối đường hướng này khi nhiều lần kêu gọi bảo đảm cách đối xử xứng với phẩm giá con người dành cho người di dân, đặc biệt tại Hoa Kỳ, quê hương của ngài.

Đức Phanxicô cũng từng dự định thăm quần đảo Canary, dù trong suốt 12 năm triều đại, ngài không đến Tây Ban Nha đại lục, vì ưu tiên những điểm đến nhỏ hơn và xa các trung tâm Công giáo truyền thống. Đối với Đức Thánh Cha Lêô XIV, việc ngài gặp người di dân tại Canary cho thấy di dân không chỉ là hồ sơ chính trị hay an ninh biên giới, nhưng là một thách đố Tin Mừng. Một Giáo hội trung thành với Chúa Kitô không thể dửng dưng trước những người liều mạng vượt biển để tìm sự sống.

Tại Tây Ban Nha, Giáo hội đã hiện diện lâu dài trong việc hỗ trợ di dân qua Caritas, các giáo phận, dòng tu và nhiều tổ chức bác ái. Tại các điểm nóng như Canary, các cộng đoàn Công giáo cộng tác trong việc tiếp đón khẩn cấp, cung cấp lương thực, quần áo, hỗ trợ pháp lý, chăm sóc tâm lý, đồng hành mục vụ và giúp hội nhập xã hội. Công việc này thường âm thầm, nhưng rất cụ thể: đứng bên cạnh những người vừa cập bến, lắng nghe các câu chuyện đau thương, giúp họ liên lạc với gia đình, bảo vệ trẻ vị thành niên và nâng đỡ những người dễ bị tổn thương.

Vì thế, chuyến thăm của Đức Thánh Cha đến Quần đảo Canary là một dấu chỉ có sức đánh động lương tâm châu Âu. Nó mời gọi nhìn người di dân không bằng sợ hãi hay định kiến, nhưng bằng trách nhiệm, công lý và lòng thương xót. Trong ánh sáng Tin Mừng, đón tiếp người di dân không chỉ là hành động xã hội, nhưng còn là gặp gỡ chính Chúa Kitô nơi những người bé nhỏ nhất.