Giáo hội Camerun những ngày chào đón ĐTC

Camerun: Bản giao hưởng đa sắc và “Phi Châu thu nhỏ”

Với diện tích rộng lớn và địa hình trải dài từ rừng xích đạo ẩm ướt phía Nam đến những thảo nguyên khô hạn cận sa mạc phía Bắc, Camerun được mệnh danh là “Phi Châu thu nhỏ”. Sự đa dạng này không chỉ dừng lại ở cảnh quan mà còn nằm ở con người: hơn 200 sắc tộc với hơn 240 ngôn ngữ địa phương cùng chung sống dưới hai ngôn ngữ chính thức là tiếng Pháp và tiếng Anh.

Tuy nhiên, sự đa dạng ấy trong mười năm qua đã trở thành một thách thức đau đớn. Một ranh giới ngôn ngữ vô hình nhưng nghiệt ngã đã chia đôi đất nước, dẫn đến cuộc khủng hoảng tại các vùng nói tiếng Anh. Nhưng giữa những lằn ranh chia cắt ấy, Giáo hội Công giáo nổi lên như một nhịp cầu duy nhất chưa bị gãy đổ. Với 8,3 triệu tín hữu (chiếm gần 29% dân số), Giáo hội không chỉ là một tổ chức tôn giáo, mà là nhịp đập của quốc gia.

Linh mục Boris Signe, một tu sĩ Dòng Thánh Tâm người bản địa, đã nhận định đầy sâu sắc về cảm thức đức tin nơi đây: “Camerun là một quốc gia rất lớn với nhiều nền văn hóa chung sống... người ta luôn phải phân biệt giữa các vùng miền, nhưng Giáo hội tại đây có một nhịp đập chung”. Cha nhấn mạnh rằng, dù quốc gia đang trải qua những thực tại rất khác biệt, nhưng niềm tin vào Chúa Kitô chính là thứ ngôn ngữ chung duy nhất giúp người dân vượt qua rào cản tiếng Anh hay tiếng Pháp.

Chuyến viếng thăm “đầy dũng cảm và mang tính ngôn sứ”

Trong hành trình đón tiếp Đức Thánh Cha Lêô XIV, nếu Yaoundé là thủ đô chính trị và Douala là thủ phủ kinh tế, thì Bamenda chính là “trái tim đau khổ” của Camerun. Đức Thánh Cha đã dành trọn ngày 16 tháng 4 để đến thăm vùng đất tâm điểm của cuộc nội chiến ly khai “Ambazonia” – nơi đã cướp đi sinh mạng hơn 6.000 người và khiến hàng triệu người di tản từ năm 2016. Theo Cha Alfonso Romero, một giáo sĩ truyền giáo Tây Ban Nha đã gắn bó 15 năm với Camerun, việc Đức Giáo hoàng quyết định đến Bamenda – nơi cha gọi là “một thực tại đau thương” – là “hành động dũng cảm mang tính ngôn sứ”, mở ra cơ hội hiếm hoi để đối thoại về hòa bình và hiệp nhất ngay tại tâm điểm xung đột.

Trong khi truyền thông quốc tế dường như lãng quên nỗi đau này, thì sự hiện diện của vị Giáo hoàng tại Nhà thờ Chính tòa Thánh Giuse, nơi vừa được cung hiến lại sau nhiều năm bị tàn phá, đã biến nơi đây thành biểu tượng của sự phục sinh.

Di sản của Đấng Đáng kính Simon Mpecke, người từng được Đức Bênêđíctô XVI gọi là “nhà truyền giáo đi chân đất” cũng được xem là nguồn cảm hứng cho hành trình tại Camerun của Đức Thánh Cha. Hình ảnh vị linh mục tình nguyện dấn thân đến những vùng núi xa xôi phía Bắc Camerun để phục vụ người Kirdi đã để lại tấm gương về lòng nhân hậu, sự khiêm nhường và nhiệt huyết truyền giáo phi thường. Tiếp nối tinh thần đó, Đức Cha Andrew Nkea khẳng định trọng tâm của chuyến tông du lần này: “Đức Thánh Cha đến Camerun với tư cách là một mục tử để nói về hòa bình, hy vọng, và để khuyến khích sự hòa giải, củng cố sự hiệp nhất, sự gắn kết xã hội và đức tin của các Kitô hữu”. Tại đây, Đức Thánh Cha không chỉ giới hạn lời huấn dụ trong hàng ngũ giáo sĩ, mà còn trực tiếp đối thoại với những người lính, các nhóm vũ trang và những gia đình đang chịu tang tóc. Thông điệp Ngài mang đến không phải là những thỏa ước chính trị lạnh lùng, mà là lời mời gọi chân thành nhằm giải giới lòng người từ bên trong.

Một bức tranh tiếng nói đa chiều

Hệ thống truyền thông của Camerun đang sống trong những ngày sôi động nhất. Không chỉ dừng lại ở việc đưa tin về lịch trình, báo giới địa phương đã trở thành những “nhà giải phẫu” phân tích tác động của sự hiện diện của người kế vị Thánh Phêrô đối với tiến trình hòa bình tại khu vực Trung Phi.

Đứng đầu dòng chảy này là tờ Camerun Tribune, cơ quan ngôn luận của chính phủ. Với vị thế là tờ báo lớn nhất và có tầm ảnh hưởng nhất, Camerun Tribune đã dành những vị trí trang trọng nhất để nhấn mạnh tính biểu tượng ngoại giao của sự kiện. Tờ báo mô tả chuyến đi là một dấu mốc tiếp nối truyền thống đón tiếp các đấng kế vị Thánh Phêrô, đồng thời khẳng định sự sẵn sàng cao độ của Nhà nước qua các thông cáo của Bộ trưởng Truyền thông Camerun, ông René Emmanuel Sadi. Điểm nhấn chính luận của tờ báo là cuộc hội kiến tại Dinh Thống nhất giữa Đức Thánh Cha và Tổng thống Paul Biya, xem đây là một “bảo chứng cho sự ổn định quốc gia”.

Trong khi đó, với vị thế chủ đạo trong các buổi phát sóng trực tiếp, Đài Phát thanh và Truyền hình Quốc gia (CRTV) tập trung vào điểm dừng chân đầy cảm xúc tại Bamenda – tâm điểm của các cuộc xung đột sắc tộc kéo dài. Các chuyên gia trên sóng truyền hình nhận định rằng: “Đức Thánh Cha đến không phải để chờ đợi hòa bình, mà để gieo mầm hòa bình ngay giữa lòng những biến động”. Sự kỳ vọng này cũng được trang tin StopBlaBlaCam chia sẻ khi họ đưa ra những phân tích về bối cảnh nhạy cảm sau kỳ bầu cử 2025. Họ mong đợi vị Giáo hoàng dòng Augustinô này sẽ thực thi vai trò “Đại sứ của sự hòa giải” giữa các phe phái chính trị đang căng thẳng.

Không đứng ngoài cuộc, tờ Journal du Cameroun – tiếng nói của giới trí thức trẻ và sinh viên – lại hướng ống kính vào các vấn đề thực tế như chống tham nhũng và trách nhiệm chính trị. Cuộc gặp gỡ của Ngài tại Đại học Công giáo Trung Phi (UCAC) được xem là cơ hội để định hướng cho thế hệ tương lai. Tờ L’Effort Camerounais của Hội đồng Giám mục đã mang đến một bầu khí mục vụ sâu lắng với thông điệp: “Mỗi bước chân của Đức Lêô XIV trên đất Camerun là một cái chạm của hy vọng vào những tâm hồn đang khao khát đức tin”.

Tại Roma, linh mục Etienne-Noël Bassoumboul, giáo sư Thánh Kinh người Camerun tại Đại học Giáo hoàng Urbaniana, đã gọi chuyến viếng thăm là một “bí tích của sự hiệp nhất”. Theo cha Bassoumboul, trong một quốc gia đa dạng về văn hóa nhưng cũng đầy rẫy căng thẳng, sự hiện diện của Người kế vị Thánh Phêrô “là một lời mời gọi hướng tới sự hiệp nhất… là ý thức về sự phụ thuộc lẫn nhau”.

Đáp lại những ý kiến cho rằng tình hình bất ổn tại Camerun là lý do Đức Thánh Cha không nên đến, cha Bassoumboul phản bác rằng: “Lập luận đó, một cách nghịch lý, lại chính là lý do đủ đầy cho sự xuất hiện của Ngài. Là Đấng kế vị Thánh Phêrô, Ngài đến để nhắc nhở chúng ta rằng vẻ đẹp của đời sống gia đình nằm ở nền hòa bình đích thực, và sức mạnh của một quốc gia như Camerun nằm ở sự hiệp nhất của nó”.

Sức sống mãnh liệt của một “Giáo hội đi ra”

Vượt ra ngoài các sự kiện lớn, chuyến thăm cũng sẽ làm nổi bật vai trò nền tảng của Giáo hội Công giáo tại Camerun. Với đội ngũ hùng hậu gồm hơn 3.300 linh mục, 3.331 nữ tu, 2.218 đại chủng sinh, và hàng chục ngàn giáo lý viên, Camerun đang sở hữu một nguồn năng lượng tâm linh dồi dào.

Sự năng động này được minh chứng qua cách cộng đồng tín hữu chuẩn bị đón tiếp Đức Thánh Cha. Cha Alfonso Romero chia sẻ: “Mọi người đang dồn hết tâm trí vào sự kiện này, không chỉ qua cờ hoa, khẩu hiệu mà còn từ chiều sâu tâm linh; trong mọi nhà thờ, giáo dân đang cầu nguyện không ngừng cho hoa trái của chuyến thăm”.

Từ giáo dục đến y tế, sự hiện diện của Giáo hội là rộng khắp và mang tính quyết định. “Công việc của Giáo hội thật ấn tượng”, cha Romero khẳng định. Với hàng trăm ngôi trường, đại học và trung tâm y tế, cùng mạng lưới rộng lớn các dòng tu, hoạt động của Giáo hội trong nhiều trường hợp đã bù đắp cho những thiếu hụt của hệ thống công lập. “Có những nữ tu làm việc với sự tận hiến hoàn toàn, luôn rạng rỡ niềm vui, dù trong những điều kiện thường xuyên khó khăn”. Chiều kích bác ái sẽ là một trong những khoảnh khắc nổi bật của chuyến đi, với các chuyến thăm tới các tổ chức như cô nhi viện và bệnh viện, nơi gương mặt cụ thể nhất của sự đoàn kết được hiện rõ.

Sức sống ấy lớn mạnh đến mức tạo nên hiện tượng “truyền giáo ngược”: các linh mục và tu sĩ Camerun giờ đây đang lên đường sang Châu Âu và Mỹ để tái phúc âm hóa những vùng đất vốn đã nguội lạnh đức tin. Vị linh mục Dòng Tên Jean-Luc Enyegue khẳng định: “Phi Châu không chỉ là vùng đất của những nhu cầu, mà còn là vùng đất của các nguồn tài nguyên tâm linh cho một thế giới đang khát khao hòa bình”.

Thanh niên giữa hy vọng và thách thức

Một trong những tâm điểm của chuyến thăm là cuộc gặp gỡ với giới trẻ và sinh viên, đặc biệt là tại Đại học Công giáo Trung Phi. Tại đây, Đức Giáo hoàng sẽ đối thoại với một thế hệ mang trong mình khát vọng tiến bộ nhưng cũng đầy bất định. “Giới trẻ rất tốt, nhưng đôi khi họ thiếu hy vọng”, cha Romeo thừa nhận. Sự thiếu hụt cơ hội thúc đẩy nhiều người di cư, dù là qua những con đường nguy hiểm đến Châu Âu hay con đường hợp pháp đến các nước như Canada, Mỹ hoặc Pháp. “Ngay cả những người trẻ được đào tạo tốt cũng cảm thấy họ cần phải ra đi để bảo đảm tương lai”.

Dù vậy, sự quan tâm đến chuyến thăm của Giáo hoàng là rất rõ rệt. “Họ rất muốn biết Giáo hoàng là ai, tại sao ngài đến, sự hiện diện của ngài ở đây có ý nghĩa gì”, cha Romero nói thêm. Đối với nhiều người, cuộc gặp gỡ này có thể củng cố mối liên kết của họ với Giáo hội và mở ra một triển vọng tương lai mới.

Những kỳ vọng sau chuyến tông du

Bầu không khí đón tiếp Đức Giáo hoàng tại Camerun được ví như “một lễ Hiện Xuống mới”, nơi sự khác biệt về ngôn ngữ không còn gây chia rẽ mà trở thành cơ hội để thấu hiểu và yêu thương nhau. Quốc gia với những vết thương xung đột này đang đứng trước một giai đoạn mới đầy triển vọng.

Có một câu hỏi thực tế đang được đặt ra là Camerun sẽ thay đổi ra sao sau khi Đức Thánh Cha Lêô XIV rời đi. Và cũng có một thực tế được ghi nhận từ những những người được phỏng vấn là đều mong muốn sự kiện này không chỉ dừng lại ở những ngày lễ hội, mà phải là khởi đầu cho một sự biến đổi sâu rộng. Cụ thể, người dân kỳ vọng tiếng nói của Đức Thánh Cha sẽ thúc đẩy Tổng thống Paul Biya và giới cầm quyền thực hiện các hành động quyết liệt vì công lý và minh bạch. Tại Bamenda, họ hy vọng sự hiện diện của Ngài sẽ chấm dứt tiếng súng để những bên đối đầu có thể gọi nhau là đồng bào thay vì kẻ thù. Cha Boris Signe nhận định: “Tôi kỳ vọng Đức Giáo hoàng sẽ thể hiện chính xác sự hiện diện của Giáo hội dành cho tất cả mọi người... Chuyến thăm này giống như một mặt trời sắp tỏa sáng nơi chúng tôi”. Cha Alfonso Romero chia sẻ: “Chúng tôi muốn đây là một cuộc chuyển đổi thực sự, cả bên trong tâm hồn lẫn toàn bộ đất nước nói chung”.

Dù nhìn từ góc độ ngoại giao, xã hội hay mục vụ, tất cả đều gặp nhau ở khát vọng về một đời sống chung dựa trên chân lý và tình yêu. Tuy nhiên, để tạo ra sự thay đổi bền vững, người dân Camerun cần nỗ lực biến tinh thần hiệp nhất này thành lối sống hằng ngày. “Cần phải thoát ra khỏi các hệ thống loại trừ và thúc đẩy các hệ thống bao hàm. Hòa bình bao hàm, hiệp nhất bao hàm... Để hòa bình và hiệp nhất bền vững, phải biết nói sự thật mà không làm tổn thương tình yêu, và yêu thương mà không làm lu mờ vẻ đẹp của sự thật”, cha Bassoumboul nhận định. Sau cùng, chính người dân Camerun sẽ là những người chịu trách nhiệm giữ cho ngọn lửa hòa bình này không bị dập tắt.

Vatican News