THƠ VIẾT CHO BẠN

THƠ VIẾT CHO BẠN

Trong thiên hạ có hai cái khó: lên giời khó, mà cầu vậy nhờ vả người càng khó hơn.

Trong thiên hạ có hai cái đắng hoàng liên đắng, mà nghèo kiết khốn cùng càng đắng hơn.

Nhân gian có hai cái mỏng, giá mùa xuân mỏng mà thói đời càng mỏng hơn.

Nhân gian có hai cái hiểm: núi sông hiểm mà lòng người lại hiểm hơn.

Biết được cái khó, chịu được cái đắng, quen được cái mỏng, dò được cái hiểm mới có thể ở đời được.

TIỀN HẠC THAN

GIẢI NGHĨA

- Thiên hạ: dưới gầm giời tức như thế giới.

- Hoàng liên: một thứ cỏ mọc ở ngoài đồng, rễ rất đắng dùng làm vị thuốc.

- Nhân gian: khoảng người ta ở trong giời đất.

- Mỏng: tức chữ nói là bạc.

- Giá: váng đóng một lượt mỏng trên mặt nước vô ý giẫm phải thì thụt chết.

- Hiểm: nghèo nàn, đi lại khó khăn.

NHỜI BÀN

Biết được cái khó, là người có chí tự lập không cầu ai; chịu được cái đắng, là người có lòng nhẫn nại làm nên việc; quen được cái mỏng là người có bụng đại độ bao dong được đời; dò được cái hiểm là người có trí tinh khôn thấu được nhân tình thế thái. Ở đời mà có đủ được bốn điều ấy, thì giao thiệp với ai mà chẳng dược, cất công làm việc gì mà chẳng nên.
 

Cổ Học Tinh Hoa - Nguyễn Văn Ngọc và Trần Lê Nhân biên soạn
theo bản in của Vĩnh Hưng Long Thư Quán xuất bản năm 1928

NHỜI BÌNH

Lên giời khó, mà nhờ vả người càng khó hơn.
Hoàng liên đắng, mà nghèo kiết khốn cùng càng đắng hơn.
Giá mùa xuân mỏng mà thói đời càng mỏng hơn.
Núi sông hiểm mà lòng người lại hiểm hơn.

Đó là chuyện nhân tình thế thái. Nguyễn Công Trứ ngày xưa ngán ngẩm than rằng:

Thế thái nhân tình gớm chết thay
Lạt nồng trông chiếc túi vơi đầy 
Hễ không điều lợi, khôn thành dại
Ðã có đồng tiền dở cũng hay  
Khôn khéo chẳng qua ba tấc lưỡi
Hẳn hoi không hết một bàn tay 
Suy ra cho kỹ chi hơn nữa
Bạc quá vôi mà mỏng quá mây.

Tình người dễ phôi pha. Cuộc sống thì bon chen, tranh dành, đầy khổ ải cũng chì vì lắm bất công. Ở trong cuộc đời lắm thị phi ấy con người phải khôn ngoan chưa đủ mà còn phải khôn ranh, ma mãnh. Đó là thói đời.

Nói về thói đời, Nguyễn Bỉnh Khiêm nhận định:

Thế gian biến đổi vũng nên đồi
Mặn nhạt, chua cay lẫn ngọt bùi
Còn bạc, còn tiền, còn đệ tử
Hết cơm, hết rượu, hết ông tôi
Xưa nay đều trọng người chân thực
Ai nấy nào ưa kẻ đãi bôi
Ở thế mới hay người bạc ác
Giàu thì tìm đến khó tìm lui.

Chung quy sự đời vẫn là bạc bẽo và mong manh của tình người.

Cuộc đời như thước phim dài
Người đời họ diễn, thiên tài nhập vai
Biết rằng diễn xuất rất hài
Nhìn thôi đã hiểu, chẳng nài nói ra

Lòng người hai mặt thôi mà
Cuộc đời là thế, chẳng thà để xem
Trước mặt không ngớt lời khen
Sau lưng nói xấu, nhỏ nhen từng lời

Buồn thay cái thói ở đời
Miệng đời là thế, những lời dèm pha
Tiểu nhân ganh ghét thôi mà
Thôi thì cứ diễn, ta thì cứ xem.

(xin gửi thêm Nhời Bình qua email: binhbalme@gmail.com)